از برگ سبز تا فنجان؛ سه ایستگاه در قلب چای ایرانی
هیئت شرکت تجارت یاران پیشبرد به سرپرستی آقای نجفی، رئیس هیئت مدیره، و آقای محمدزاده، مدیرعامل، با هدف بررسی ظرفیت های تولید، فرآوری، کنترل کیفیت و بازار چای ایرانی، از سه کارخانه چای در شهرهای لاهیجان، فومن و شفت بازدید کردند و با مدیران این واحدهای تولیدی به گفت وگو نشستند. این بازدیدها با تمرکز بر شناخت دقیق تر زنجیره تولید چای، بررسی ظرفیت های همکاری با واحدهای تولیدی و ارزیابی فرصت های توسعه بازار انجام شد و تصویری نزدیک از توانمندی ها، چالش ها و چشم انداز صنعت چای ایران در اختیار هیئت شرکت قرار داد.
سه کارخانه، سه تجربه در تولید چای
در جریان این سفر، هیئت تجارت یاران پیشبرد از کارخانه چای آرادین در لاهیجان، کارخانه چای چو در فومن و کارخانه فومن چای در شفت بازدید کردند و ضمن آشنایی با روند تولید و فرآوری، درباره تأمین برگ سبز، استانداردهای کیفی، بسته بندی، بازار مصرف، ظرفیت تولید و زمینه های همکاری مشترک با مدیران این مجموعه ها گفت وگو کردند هر سه واحد تولیدی، با وجود تفاوت در ظرفیت و شیوه تأمین مواد اولیه، بر یک اصل مشترک تأکید داشتند: ثبات کیفیت، شناخت دقیق ماده اولیه و ارتباط مستقیم میان فرآوری صحیح و محصول نهایی، از عوامل مهم حفظ جایگاه چای ایرانی در بازار است.
آرادین لاهیجان؛ کیفیتی که باید ثابت بماند
در نخستین بخش از این بازدید، هیئت شرکت از کارخانه چای آرادین در لاهیجان دیدن کرد. آقای قلی زاده، مدیر این کارخانه ضمن معرفی ظرفیت ها و محصولات مجموعه، بر اهمیت ثبات کیفیت در تولید چای تأکید کرد. به گفته وی، یکی از مهم ترین شاخص های کیفیت در صنعت چای، حفظ ویژگی های محصول در طول سال های مختلف است؛ به‌گونه ای که محصول جدید از نظر کیفیت و ویژگی های فنجانی، فاصله محسوسی با محصول سال های گذشته نداشته باشد.
در فرآیند تولید این کارخانه، کنترل دما، زمان مالش و فاصله زمانی میان مراحل مختلف از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هر مرحله مالش حدود ۳۵ دقیقه زمان می برد و فاصله میان مالش و خشک کردن نیز از دو ساعت فراتر نمی رود. به گفته مدیر کارخانه، رعایت این فرآیند در کنار تجربه نیروی متخصص، به حفظ ثبات کیفی محصول کمک می کند.
کارخانه آرادین سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ تن چای سیاه تولید می‌کند و محصولات خود را در ۱۷ رده کیفی و قیمتی از انواع شکسته اقتصادی تا سرگل و کله مورچه ای عرضه می‌کند. استفاده از بسته بندی دولایه برای افزایش مقاومت محصول در حمل و نقل و همچنین رشد سالانه حدود ۳۰ درصدی فروش خرده فروشی کارخانه، از دیگر موضوعات مطرح شده در این بازدید بود.
چای چو فومن؛ تأکید بر ماده اولیه و طعم واقعی
دومین مقصد هیئت تجارت یاران پیشبرد، کارخانه چای چو در فومن بود. آقای عسگری، مدیر کارخانه، درباره ویژگی های برگ سبز، زمان برداشت و اهمیت انتخاب ماده اولیه مناسب توضیحاتی ارائه کرد. این مجموعه بخش عمده برگ سبز مورد نیاز خود را از باغ های منطقه تأمین می‌کند و یکی از باغ های اصلی مجموعه حدود ۷۰ تا ۸۰ هکتار وسعت دارد؛ در کنار آن باغ های کوچک تر و کشاورزان منطقه نیز در زنجیره تأمین کارخانه حضور دارند
مدیریت کارخانه بر کنترل کیفیت برگ سبز از همان مرحله ورود تأکید دارد و در صورت نامناسب بودن ماده اولیه، برگ مورد پذیرش قرار نمی گیرد. موضوع زمان برداشت نیز از دیگر محورهای گفت و گو بود؛ زیرا برداشت های مختلف می توانند ویژگی های متفاوتی از نظر عطر و طعم ایجاد کنند و شناخت این تفاوت ها در فرآوری و تولید چای باکیفیت اهمیت دارد.
بر اساس تجربه فروش این مجموعه، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد فروش کارخانه به چای قلم اختصاص دارد. کنترل آزمایشگاهی محموله ها نیز بخش جدایی ناپذیر فعالیت کارخانه است و هزینه انجام آزمایش هر محموله حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون تومان اعلام شد. نمونه برداری های دوره ای و سرزده مراجع استاندارد و بهداشت نیز از مراحل کنترل محصول به شمار می رود.
فومن چای شفت؛ از باغ تا بازار
سومین مقصد این سفر، کارخانه فومن چای در شفت بود. آقای پورابراهیم، مدیر کارخانه، ضمن تشریح ظرفیت های تولید، درباره تأمین برگ سبز، شرایط باغ های چای و الزامات کیفی مشتریان بزرگ توضیح داد. ظرفیت اسمی این کارخانه حدود 600 تن اعلام شد و میزان تولید سال جاری نیز حدود ۴۰۰ تن عنوان شد.
یکی از محورهای مهم این گفت وگو، تأثیر شرایط اقلیمی بر تولید چای بود. به گفته مدیر کارخانه، میزان برداشت در باغ های دیم ارتباط مستقیمی با میزان بارندگی دارد. این مجموعه برای دستیابی به ویژگی های مطلوب در محصول نهایی، از ترکیب برگ مناطق مختلف استفاده می‌کند؛ برگ های مناطق کوهپایه ای از نظر ایجاد طعم و برگ های مناطق جلگه ای از نظر رنگ اهمیت دارند.
حدود ۲۰ هکتار باغ اجاره‌ای نیز در اختیار این مجموعه قرار دارد که امکان کنترل مستقیم تر بر بخشی از مواد اولیه را فراهم می‌کند. در این میان، خرد شدن باغ ها میان وراث به عنوان یکی از چالش های ساختاری صنعت چای مطرح شد. فومن چای همچنین سابقه همکاری نزدیک با بازارهای بزرگ را دارد و نزدیک به یک دهه است که بخش ایرانی چای یکی از برندهای بزرگ کشور را تأمین می‌کند.
در حوزه فرآوری نیز استفاده از خشک‌کن دقیق ساخت آلمان برای کنترل رطوبت چای و نگه داشتن آن در محدوده حدود ۳ تا ۸ درصد، از اقدامات فنی این کارخانه عنوان شد. شست و شوی منظم سالن تخمیر نیز بخشی از الزامات بهداشتی مجموعه است.
بازار چای ایران؛ ظرفیت تولید در برابر چالش‌های بازار
یکی از مهم‌ترین محورهای مشترک در گفت و گو با مدیران کارخانه ها، وضعیت بازار چای ایران بود. برآورد ارائه شده، مصرف سالانه چای در کشور را حدود ۷۰ تا ۱۲۰ هزار تن و تولید داخلی را حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار تن عنوان می‌کند. همزمان، کاهش سطح زیرکشت چای نیز به عنوان یکی از چالش های جدی این صنعت مطرح شد؛ به‌گونه‌ای که سطح زیرکشت از حدود ۴۵ هزار هکتار در سال های گذشته به حدود ۱۹ هزار هکتار رسیده است.
با وجود این چالش ها، مدیران کارخانه ها از تغییر تدریجی رفتار بخشی از مصرف‌کنندگان و افزایش توجه به چای ایرانی سخن گفتند. بر اساس تجربه برخی واحدهای تولیدی، حجم خرید تعدادی از مشتریان عمده افزایش یافته و در مواردی از حدود سه یا چهار تن در سال به ۱۰ تا ۱۸ تن رسیده است. همچنین بنا بر اظهارات آقای قلی‌زاده، حدود ۸۰ کارخانه از مجموع نزدیک به ۱۸۰ واحد فعال، توانسته‌اند بخش عمده تولید بهاره خود را به فروش برسانند.
در کنار این نشانه‌های مثبت، مشکلات مالی، بدهی های انباشته برخی کارخانه‌ها، حاشیه سود محدود و رقابت قیمتی با چای وارداتی ارزان‌قیمت همچنان از مسائل مهم صنعت چای کشور به شمار می‌رود..
کیفیت چای؛ از برگ طبیعی تا تجربه مصرف
موضوع دیگری که در گفت و گو با مدیران هر سه کارخانه مورد توجه قرار گرفت، تفاوت میان ویژگی های طبیعی چای و محصولاتی بود که با استفاده از افزودنی های عطری یا رنگی، ویژگی های حسی متفاوتی پیدا می کنند. مدیران کارخانه ها بر اهمیت شناخت ویژگی های طبیعی چای و فرآوری صحیح آن تأکید کردند. در این گفت و گوها همچنین مطرح شد که استفاده از اسانس برای ایجاد عطر، در چارچوب مقررات مربوطه امکان پذیر است، اما رنگ دهی به چای مجاز نیست.
از نگاه تولیدکنندگان، چای طبیعی برای آزاد کردن تدریجی عطر، رنگ و طعم خود به زمان کافی برای دم کشیدن نیاز دارد . به همین دلیل، دم آوری صحیح و استفاده از آب مناسب نیز می تواند در تجربه نهایی مصرف کننده مؤثر باشد. آقای عسگری توصیه کرد برای دستیابی به ویژگی های مطلوب چای، زمان کافی برای دم کشیدن در نظر گرفته شود و حدود ۱۰ دقیقه برای رسیدن به عطر و طعم مناسب صبر شود
تجارت یاران پیشبرد؛ ورود به صنعت غذا با رویکردی بلندمدت
آقای نجفی، رئیس هیئت مدیره شرکت تجارت یاران پیشبرد، درباره رویکرد شرکت در ورود به صنعت غذا و برنامه های آینده توضیح داد. شرکت تجارت یاران پیشبرد که حدود دو سال از آغاز فعالیت آن می‌گذرد، تاکنون در حوزه هایی از جمله سیمان و مصالح ساختمانی فعالیت داشته و اکنون با ورود به صنعت چای، توسعه فعالیت خود در حوزه صنایع غذایی را دنبال می کند. بررسی محصولات دیگری مانند برنج و مرکبات نیز در چارچوب فعالیت‌های تحقیق و توسعه شرکت قرار دارد..
از نگاه مدیریت شرکت، فعالیت در حوزه چای علاوه بر ظرفیت اقتصادی، می‌تواند بستری برای حمایت از تولید داخلی، تقویت زنجیره ارزش محصولات ایرانی و توجه بیشتر به سلامت مصرف کننده باشد. در همین راستا، چای ارگانیک و محصولات سلامت محور نیز در برنامه های توسعه این حوزه مورد توجه قرار گرفته‌اند. حرکت به سمت بازارهای صادراتی نیز از دیگر اهداف مطرح‌شده برای ادامه این مسیر است؛ مسیری که تحقق آن نیازمند استانداردسازی محصول، ثبات کیفیت، بسته بندی مناسب و ایجاد یک شبکه منسجم از تولید تا بازار خواهد بود.
آغاز مسیر همکاری‌های مشترک
در پایان این بازدیدها، چند محور مشخص برای ادامه گفت وگو و بررسی همکاری میان شرکت تجارت یاران پیشبرد و واحدهای تولیدی مطرح شد. تولید چای با برند اختصاصی شرکت، استفاده از ظرفیت واحدهای دارای مجوزهای لازم، تأمین مستمر محصول با کیفیت ثابت، تعیین نمونه معیار هر محموله، برنامه‌ریزی برای بسته بندی و توسعه بازار از جمله محورهای مورد بررسی بود.
همچنین پیشنهاد شد همکاری در مراحل نخست با حجم های محدودتر و تسویه نقدی آغاز شود و پس از شکل گیری اعتماد و ارزیابی کیفیت محصول، حجم سفارش‌ها به‌تدریج افزایش پیدا کند. معرفی محصول از طریق دم آوری و ارائه نمونه به مشتریان نیز به‌عنوان یکی از روش‌های عملی برای معرفی چای ایرانی به ادارات، سازمان ها و مجموعه های مصرف کننده مورد توجه قرار گرفت.
مدیران کارخانه ها همچنین از ادامه بازدیدهای متقابل و آغاز مذاکرات پیش از فصل برداشت بهاره استقبال کردند؛ موضوعی که می تواند زمینه برنامه ریزی دقیق تر برای تأمین برگ سبز، تولید، بسته بندی و عرضه محصول را فراهم کند..
جمع‌بندی
بازدید از سه کارخانه چای در لاهیجان، فومن و شفت، تصویری نزدیک از ظرفیت های صنعت چای ایران و در عین حال چالش های پیش روی این صنعت ارائه کرد؛ صنعتی که از باغ و کشاورز آغاز می شود، در کارخانه به محصول تبدیل می شود و در نهایت با بسته بندی، برند و شبکه توزیع به دست مصرف کننده می رسد .
برای شرکت تجارت یاران پیشبرد، این سفر گامی در جهت شناخت عمیق تر ظرفیت های تولید داخلی و بررسی زمینه های همکاری با فعالان صنعت چای بود؛ مسیری که هدف آن، ایجاد ارتباط مؤثر میان تولیدکننده و بازار، عرضه محصولی باکیفیت و قابل اعتماد و در ادامه، فراهم کردن زمینه حضور چای ایرانی در بازارهای گسترده تر داخلی و صادراتی است..
تجارت یاران پیشبرد بر این باور است که توسعه یک محصول ایرانی زمانی پایدار خواهد بود که کیفیت تولید، سلامت مصرف کننده، منافع تولیدکننده و نیاز بازار در کنار یکدیگر دیده شوند.